پنکه رومیزی فیلیپس CX3050/01

۷۳۸ متر مکعب بر ساعت عدد بزرگی به نظر نمی‌رسد تا وقتی بدانید پنکه ایستاده هم‌خانواده، CX3550/01، برای رسیدن به ۲۵۶۲ متر مکعب بر ساعت به سر ۴۰ سانتی‌متری و ۴۸ وات توان نیاز دارد. CX3050/01 با ۲۷ وات و سر ۲۲ سانتی‌متری کار می‌کند؛ یعنی حدود نصف توان مصرفی برای کمتر از یک‌سوم جریان هوا. این نسبت به سود مدل رومیزی نیست: به ازای هر وات، مدل ایستاده تقریبا دو برابر هوا جابه‌جا می‌کند و سر ۲۲ سانتی‌متری بهای این بازدهی کمتر را می‌پردازد. آنچه CX3050/01 می‌فروشد اندازه و سکوت است، نه بازدهی هوایی.

فیلیپس در متن بازاریابی این مدل می‌نویسد جریان هوا تا ۲۵ متر می‌رسد. این عدد را باید با احتیاط خواند: برخلاف صدا که فیلیپس استاندارد اندازه‌گیری آن را اعلام کرده، برای برد باد هیچ روش آزمونی ذکر نشده و مشخص نیست در چه سرعتی و با چه معیاری «رسیدن» تعریف شده است. در عمل آنچه در بیست و پنج متری حس می‌شود جابه‌جایی خفیف هواست نه نسیم خنک، و کاربردش بیشتر برای به‌هم‌زدن هوای راکد گوشه اتاق است تا خنک کردن کسی که آنجا نشسته.

معیار واقع‌بینانه‌تر برای انتخاب، حجم اتاق است. یک اتاق خواب دوازده متری با سقف ۲٫۸ متری حدود ۳۴ متر مکعب حجم دارد؛ با ۷۳۸ متر مکعب بر ساعت، دستگاه در تئوری می‌تواند هوای این اتاق را حدود بیست بار در ساعت جابه‌جا کند و همین برای احساس خنکی کافی است. همان محاسبه برای نشیمن سی متری با همان ارتفاع به حدود نه بار در ساعت می‌رسد، که دیگر حس گردش هوا را نمی‌دهد. عدد ۴۲ متر مربعی که در پانویس فیلیپس دیده می‌شود ربطی به پوشش پنکه ندارد و مربوط به محاسبه صرفه‌جویی انرژی کولر بر پایه ISO7730:۲۰۰۵ است.

سه سطح سرعت برای این اندازه کافی است، ولی فاصله میانشان زیاد است. دور اول برای کار پشت میز، دور دوم تعادل روزمره، دور سوم برای خنک کردن سریع. نبود پله میانی میان دوم و سوم پس از چند هفته خودش را نشان می‌دهد.

ادعای اصلی فیلیپس درباره این دستگاه صداست: ۲۳ دسی‌بل (A) در کمترین دور و ۴۰ دسی‌بل (A) در بیشترین دور. پانویس خود فیلیپس روشن می‌کند که عدد ۲۳ روی پایین‌ترین سرعت و بر پایه توان صوتی مطابق IEC60704 اندازه‌گیری شده، پس آن را با فشار صوتی در فاصله یک متری اشتباه نگیرید. تفاوت هفده دسی‌بلی میان کمینه و بیشینه هم یعنی دور سوم به‌وضوح شنیده می‌شود؛ آرام هست، بی‌صدا نیست.

ادعای «۳۰ درصد بی‌صداتر» به فناوری تیغه SilentWings برمی‌گردد و پانویس رسمی فیلیپس مبنای مقایسه را «طراحی تیغه معمولی پنکه» اعلام کرده است؛ توضیح فارسی همین محصول در کاروانی اما همان ادعا را «۳۰ درصد بی‌صداتر از مدل‌های قبلی» نوشته، که مبنای دیگری است و در متن رسمی فیلیپس دیده نمی‌شود. ادعای درصدی را با همان مبنای کلی خود سازنده بخوانید. نکته‌ای که کاربران هلندی گزارش کرده‌اند و در هیچ برگه مشخصاتی نیست، لرزش خفیف دستگاه هنگام چرخش روی بعضی سطوح است. روی بعضی میزها این لرزش خودش منبع صدا می‌شود؛ دفترچه راهنما هم برای همین حالت تنها می‌گوید دستگاه را روی سطح صاف بگذارید و زیرش جسم خارجی نماند. اگر پنکه‌ای که خریده‌اید بی‌صدا به نظر نمی‌رسد، پیش از شکایت جای آن را عوض کنید.

جدول مشخصات این مدل دو عدد کنار هم می‌گذارد: چرخش افقی ۸۰ درجه و زاویه عمودی ۱۸۰ درجه. خواندن سرسری این دو ردیف این تصور را می‌سازد که هر دو حرکت موتوری‌اند. دفترچه راهنمای خود فیلیپس تصویر دیگری می‌دهد: چرخش ۸۰ درجه با فشار دادن دکمه چرخش انجام می‌شود، ولی زاویه ۱۸۰ درجه عمودی را باید با دست تنظیم کرد. این تفاوت مهم است، چون یعنی دستگاه به‌طور خودکار بالا و پایین را جارو نمی‌کند.

وقتی این را بدانید، ۱۸۰ درجه معنای دیگری پیدا می‌کند و در واقع ارزشمندتر می‌شود. سر پنکه را می‌شود کاملا رو به سقف چرخاند تا باد به سقف بخورد و پخش شود؛ حالتی که هوای اتاق را بدون وزیدن مستقیم روی بدن به گردش درمی‌آورد و برای کسانی که با باد مستقیم گلودرد می‌گیرند بهترین شیوه استفاده از این دستگاه است. همین زاویه را می‌شود رو به پایین گرفت و پنکه را از روی کمد به سمت تخت نشانه رفت. هیچ‌کدام از دو مدل ایستاده‌ای که کاروانی می‌فروشد این آزادی را ندارند.

یک ایراد کوچک ولی واقعی در همین بخش وجود دارد و کاربران خارجی هم به آن اشاره کرده‌اند: هنگام فعال کردن چرخش، مرکز قوس ۸۰ درجه هیچ نشانه‌ای روی بدنه ندارد. برای اینکه قوس دقیقا محدوده مورد نظرتان را بپوشاند باید چند بار کل دستگاه را روی میز بچرخانید و نتیجه را چشمی بسنجید. کاری است که یک بار انجام می‌دهید و تمام می‌شود، ولی در دقیقه‌های اول باز کردن جعبه حس ناخوشایندی می‌دهد.

پنل لمسی چهار دکمه دارد: روشن و خاموش، انتخاب سرعت و حالت، چرخش، و تایمر. تایمر پله‌ای است و روی ۱، ۲، ۳، ۶ و ۱۲ ساعت تنظیم می‌شود، نه بازه دلخواه؛ برای خواب شبانه پله شش ساعته منطقی‌ترین گزینه است. حالت خواب آرام هم رفتار مشخصی دارد که دفترچه راهنمای فیلیپس توضیح داده است: این حالت دور پنکه را طی ۳۰ دقیقه به‌تدریج تا پایین‌ترین سرعت کم می‌کند. همان دفترچه در بخش رفع اشکال و زیر عنوان «دستگاهم در حالت خواب پرصداست» اضافه می‌کند که پنکه این ۳۰ دقیقه را با دوری بالاتر آغاز می‌کند تا خنک‌کنندگی بهتری بدهد و صدا هم به‌تدریج پایین می‌آید؛ اگر انتظار دارید از ثانیه اول ساکت باشد، توصیه خود فیلیپس این است که به‌جای حالت خواب، پایین‌ترین دور را دستی انتخاب کنید.

جای خالی ریموت جدی‌ترین محدودیت کاربری این مدل است. CX3050/01 نه ریموت دارد، نه اپلیکیشن، نه زمان‌بندی؛ در جدول رسمی فیلیپس ردیف مربوط به زمان‌بندی برای این مدل خالی گذاشته شده است. مصرف حالت آماده‌به‌کار کمتر از یک وات ثبت شده، یعنی می‌شود دستگاه را به برق وصل گذاشت، ولی هر تغییری در سرعت یا زاویه نیازمند بلند شدن است. برای پنکه‌ای که دقیقا کنار دست شما روی میز می‌ایستد این ایراد کوچکی است؛ برای پنکه‌ای که آن‌طرف اتاق روی کمد گذاشته‌اید، نه.

توان مصرفی حداکثری ۲۷ وات است و ولتاژ کاری ۲۲۰ تا ۲۴۰ ولت با فرکانس ۵۰ یا ۶۰ هرتز، یعنی برای برق ایران بدون مبدل مناسب است. هشت ساعت کارکرد روزانه در بیشترین دور چیزی حدود ۰٫۲۲ کیلووات‌ساعت در روز مصرف می‌کند؛ رقمی که در قبض برق خانگی عملا دیده نمی‌شود. آنچه بیشتر از مصرف برق روی تجربه روزمره اثر می‌گذارد، سیم ۱٫۸ متری است. برای پنکه‌ای که روی میز کار یا پاتختی می‌نشیند این طول اغلب کافی است، ولی چون خود دستگاه ارتفاع می‌گیرد و پریز معمولا نزدیک کف است، کاربران خارجی هم سیم را کوتاه یافته‌اند. اگر میز کارتان وسط اتاق است، از همین حالا سه‌راهی را در محاسبه بیاورید.

کاروانی هر سه پنکه فیلیپس این خانواده را می‌فروشد و انتخاب میان آن‌ها بیش از آنکه به قیمت مربوط باشد، به فرم دستگاه و جایی که قرار است بایستد ربط دارد. دو رقیب واقعی CX3050/01 در همین فروشگاه، پنکه ایستاده CX3550/01 از همان سری ۳۰۰۰ و پنکه برجی CX5535/11 از سری ۵۰۰۰ هستند.

CX3550/01 هم‌سری است ولی از هر نظر دستگاه بزرگ‌تری است: جریان هوای ۲۵۶۲ متر مکعب بر ساعت در برابر ۷۳۸، توان ۴۸ وات در برابر ۲۷، سر ۴۰ سانتی‌متری در برابر ۲۲، ارتفاع ۱۲۵ سانتی‌متر و وزن ۶ کیلوگرم در برابر ۳۲ سانتی‌متر و ۲٫۳ کیلوگرم. کف صدای آن هم پایین‌تر است، ۱۹ دسی‌بل (A) در برابر ۲۳، هرچند سقف صدایش بالاتر می‌رود، ۴۶ در برابر ۴۰. مهم‌تر از همه، مدل ایستاده به وای‌فای وصل می‌شود، اپلیکیشن و کنترل صوتی دارد و زمان‌بندی‌اش از داخل اپ انجام می‌شود؛ سه قابلیتی که مدل رومیزی هیچ‌کدام را ندارد.

ولی ورق در یک ستون برمی‌گردد. چرخش افقی CX3550/01 ده درجه بیشتر است، ۹۰ در برابر ۸۰، در حالی که زاویه عمودی آن فقط ۳۰ درجه است؛ یعنی مدل رومیزی در جهت‌دهی عمودی شش برابر آزادتر عمل می‌کند. عجیب‌تر اینکه رابط کاربری مدل گران‌تر دکمه‌ای است و مدل ارزان‌تر لمسی.

CX5535/11 داستان دیگری است: پنکه برجی ۱۰۴٫۸ سانتی‌متری با جریان هوای ۲۲۳۰ متر مکعب بر ساعت، ۴۰ وات توان، ریموت، قفل کودک و یک پد رایحه برای پخش اسانس. چیزی که در برگه مشخصاتش اصلا ثبت نشده، زاویه عمودی است؛ پنکه برجی کج نمی‌شود و قوس چرخش آن هم ۶۰ درجه است، کمتر از هر دو مدل دیگر. کف صدای اعلام‌شده آن ۲۸ دسی‌بل (A) است، پنج دسی‌بل بالاتر از CX3050/01، هرچند فیلیپس در برگه نسخه بازسازی‌شده همین دستگاه کف صدا را ۳۹ دسی‌بل نوشته و این ناهماهنگی در داده خود سازنده است.

جای CX3050/01 در این سه‌گانه را باید بی‌تعارف گفت: از نظر قدرت خنک‌کنندگی ضعیف‌ترین است و اختلاف هم کم نیست، بلکه بیش از سه برابر. کسی که دنبال خنک کردن فضای مشترک است با خرید این مدل ناراضی می‌شود و این نارضایتی در هفته اول خودش را نشان می‌دهد. اما دو چیز هست که هیچ‌کدام از دو مدل بزرگ‌تر ندارند: زاویه عمودی ۱۸۰ درجه، و وزن ۲٫۳ کیلوگرمی که اجازه می‌دهد دستگاه هر روز جای دیگری باشد. قاعده ساده انتخاب همین است؛ اتاق زیر پانزده متر و پنکه‌ای که روی سطح می‌ماند، CX3050/01. فضای بزرگ‌تر و علاقه به کنترل از گوشی، CX3550/01. جای باریک یا خانه‌ای که قفل کودک در آن اهمیت دارد، CX5535/11.

این پنکه برای چند نفر مشخص ساخته شده. کسی که پشت میز کار می‌نشیند و پنکه باید در فاصله یک تا دو متری او کار کند بدون اینکه صدای پس‌زمینه تماس‌های کاری را خراب کند. کسی که در اتاق خواب کوچک می‌خوابد و به هوای در گردش نیاز دارد نه باد مستقیم؛ همان کسی که سر پنکه را رو به سقف می‌گیرد. و کسی که خانه‌اش را جابه‌جا نمی‌کند ولی پنکه‌اش را چرا: صبح روی میز، شب کنار تخت.

و چند نفر که نباید سراغش بروند. کسی که پنکه را برای نشیمن یا آشپزخانه می‌خواهد، چون ۷۳۸ متر مکعب بر ساعت آنجا گم می‌شود. کسی که عادت دارد از روی تخت سرعت را کم و زیاد کند، چون ریموت وجود ندارد. و کسی که تصور می‌کند ۱۸۰ درجه یعنی سر پنکه خودش بالا و پایین می‌رود؛ این حرکت را باید با دست تنظیم کرد و بهتر است پیش از خرید بدانید.

آنچه در ادامه می‌آید خلاصه همان چیزهایی است که بالاتر با عدد باز شد؛ نه فهرست ویژگی‌های روی جعبه، بلکه مواردی که در استفاده روزمره سمت مثبت یا منفی ترازو می‌نشینند.

نسخه‌ای که در ایران عرضه می‌شود همان کد CX3050/01 است و رنگ‌های ثبت‌شده فیلیپس برای این کد، مشکی و نقره‌ای است. گارانتی دو ساله چیزی نیست که واردکننده اضافه کرده باشد؛ در جدول رسمی فیلیپس هم ردیف گارانتی برای این مدل دو سال است. کشور تولید در همان جدول چین ثبت شده، مثل هر سه پنکه این خانواده. جنس بدنه پلاستیک است و فیلیپس هیچ ردیف قفل کودکی برای این مدل ثبت نکرده، برخلاف مدل برجی CX5535/11.

چند عدد در توضیحات فارسی بازار با برگه فیلیپس هم‌خوان نیست و بهتر است بدانید کدام معتبر است. وزن دستگاه در جدول مشخصات فیلیپس ۲٫۳ کیلوگرم است، در حالی که متن بازاریابی خود فیلیپس در همان صفحه ۲٫۴ کیلوگرم می‌نویسد؛ اختلاف بی‌اهمیت است ولی نشان می‌دهد حتی داده سازنده هم یک‌دست نیست. درباره صرفه‌جویی ۱۳۰ کیلووات‌ساعت هم خود فیلیپس دو حرف متفاوت می‌زند: متن بازاریابی صفحه این عدد را «سالانه» معرفی می‌کند، در حالی که پانویس رسمی همان صفحه آن را بر پایه نود روز، اتاق ۴۲ متری و حالت بیشینه محاسبه کرده است. عدد ابعاد را هم با کمی احتیاط بخوانید: فیلیپس ابعاد محصول و ابعاد بسته‌بندی را دقیقا یکسان ثبت کرده، ۴۴ در ۳۰٫۷ در ۳۲ سانتی‌متر، که بیشتر به ابعاد کارتن شبیه است تا خود دستگاه.

هنگام تحویل، دو چیز را روی خود دستگاه بررسی کنید که در هیچ برگه‌ای نمی‌آید. اول اینکه سر پنکه در تمام بازه عمودی خود سفت بایستد و زیر وزن خودش پایین نیفتد، چون این حرکت دستی است و لولای شل خودش را چند ماه بعد نشان می‌دهد. دوم اینکه پنل لمسی به یک ضربه پاسخ بدهد نه دو ضربه. CX3050/01 ارزشش را از سکوت و از همان لولای عمودی می‌گیرد؛ اگر این دو سالم باشند، بقیه‌اش را برگه مشخصات تضمین کرده است.